Bismillahirrahmanirrahim

Cjenjeni posjetioci, draga braćo i poštovane sestre, dragi prijatelji, Es selamu alejkum Ve Rahmetullahi Ve berekatuhu

GEOGRAFSKI POLOZAJ

Selo Dobrusa se nalazi na severo - istocnom dijelu Kosovsko-Metohijske kotline u administrativnim granicama opstine Istok.Okruzena je planinom, Prokletije, sa zapadne strane ,a sa severoistoka ga krase planine Kula i Mokra gora.Smestena je izmedju dvije rijeke ,Bijelog Drima koji izvire ispod planine Kula i Istocke rijeke cije se izvoriste nalazi podno obronaka planine Mokra gora.Cijelom svojom povrsinom Dobrusa se prostire u ravnici sto je od velike vaznosti za razvoj poljoprivredei stocarstva.Najveci deo zemljista otpada na oranice (IV klasa),zatim livade i vocnjake,a jedan deo je pod manjim sumskim parcelama (gornja Dobrusa).Nezagadjen vazduh,cista bunarska voda,bujna vegetacija,cine Dobrusu privlacnom i pravom vazdusnom banjom.Dobruski atar granici se zapadno sa Banjicom (Ilidza kod Peci),jugo-istocno sa Kasicom i Staradvoranskim atarom,dok se na severu dodiruje sa Ljubovskim i B.Lukavackim atarom.Na istoku se granici sa selom Prekale i Djurakovac od koga ga odvaja Istocka Rijeka.

PRIVREDNI RAZVOJ

Ono sto Dobrusu sigurno izdvaja u odnosu na druga sela jeste velika renovirana zgrada doma kulture i spomenik borcima NOR-a.To je bio centar okupljanja sportskih i kulturnih desavanja i jedna od najrazvijenijih Mesnih Zajednica u opstini.Danas Dobrusa ima vulkanizersku,autoelektricarsku i mehanicarsku radnje za popravku auta.Radionicu za izradu namestaja,nekoliko najmodernijih benzinskih pumpi,7 prodavnica mesovite robe,par ugostiteljskih objekata , tri prodajna mesta gradjevinsog materijala i td.Ono sto Dobrusane danas tissti jeste dovrsetak vodovoda i renoviranje sistema za navodnjananje ciji je plan vec uradjen,kao i instaliranje telefonske centrale i izrada telefonske mreze na celom dobruskom ataru.

SAOBRACAJ

Kroz Dobrusu prolazi veoma vazna komunikacija,magistrala cesta,koja povezuje dva privredna i kulturna centra, Pec,koji je 12 km udaljen i Kosovsku Mitrovicu 55 km daleku.Na ovom putu kroz Dobrusu su odredjene dve autobuske stanice,kod doma i kod skole ali vozaci na molbu putnika zaustave i na neku „mejdustanicu“ u zavisnosti od potrebe putnika.Pored ove,putnu mrezu kroz Dobrusu cine i seoski putevi od kojih je
PLANSKI PUT prema Begovom Lukavcu asvaltiran dok se asvaltiranje prema Banji (Ilidza kod Peci) iz pravca Lukavca kroz selo Crni Lug ocekuje sledece godine.Ostali putevi sto cine veznu mrezu Dobruse sa ostalim selima su makadamski i uglavnom u dobrom stanju.

STANOVNISTVO

Po popisu stanovnistva iz 1991 godine selo Dobrusa je imalo 658 domacinstava u kojima je zivelo 1675 stanovnika.Novijih podataka, nazalost,nemam ali je evidentan drastican pad stanovnistva usled balkanske katastrofe koja nije zaobisla ni ovaj kraj.
Prvi stanovnici Dobruse bili su pravoslavni Crnogorci koji su se na ovim prostorima doselili izmedju dva svetska rata u okviru plana Kraljevine Jugoslavije o kolonizaciji Kosova.Najstarije crnogorske porodice doseljene u Dobrusu,pominju se,Bozovici i Ralevici a pored njih u Dobrusi su ziveli i Drekalovici,Orovici Panjevici,Saranovici,Nikici,Zarici,
Ivanovici,Kalezici i drugi.
Bosnjaci dolaze i nastanjuju se u Dobrusu u toku i posle II Svetskog rata.Najprva bosnjacka porodica koja se nastanila u Dobrusu je porodica Bega-Baha Corovica iz Harema (Berane) kog su cetnici u toku rata mucki ubili u Bihoru.Njegova zena Saha je prva kupila zemlju u Dobrusi odmah po oslobodjenju, uz celu duzinu planskog puta,pa se ovaj deo puta kroz Dobrusu i naziva „Sahin put“. Posle ove porodice dolaze Eci,Medjedovici,Destanovici zatim:
Martinovici,Kovacevici,Memici,Cindraci,
Crnovrsanin,Grace,Bucani,Dervisevici,
Hrastoderi,Bahovici,Kolici,Mujanovici,
Erovici,Hodzici,Abazovici,Salkovici,
Klapije,Tranjari,Cokovici,
Sabotici,Sabovici,Dzogovici,Gugaci,
Bojadzici,Mucevici,Zoronjici,Ceranici,
Hajderpasici,Calakovici,Suljevici,
Ganici,Kijameti,Bajramoski,Hotovici,
Tiganji,Bibici,Muratovici,
Halilovici,Adrovici,Agovici,Pijuk,
Sejdovici,Sukurice,Djozovici,Licine,
Dervovici,Vrevici,Isovici Bukvici.

Interesantno je napomenuti da je vecina zitelja Dobruse doselila iz Crne Gopre (Bihora)
dok su sa Pesteri i iz centralnog Sandzaka tu dosle samo nekoliko familija.
Razlog ovome je vjerovatno taj sto je Pec i okolina za ovaj deo Sandzaka u toku II Svetskog rata prakticno bio izvor zivota jer su Bihorci i po najtezim vremenskim i ratnim uslovioma prelazili peske planinu Kulu radi vrece kukuruza kako bi prehtranili porodicu u tim teskim vremenima.Boraveci po tom i slicnom osnovu na ovoj teritoriji jedan broj je odlucio da se tu i naseli sto je kasnije dovelo do doseljavanja i ostalih prijatelja i rodjaka jer je organizacija zivota u Metohiji mnogo laksa,bogatija i prijatnija nego u bihorskim selima-pogotovu u gornjem Bihoru ili na Pesteri.Osim ovog faktora,postojao je i momenat osecaja sigurnosti,jer su u toku II Svetskog rata nad Bihorskim bosnjacima pocinjeni strahoviti zlocini od cetnika Pavla Djurisica i odmetnitih bandi,a Albansko stanovnistvo je blagonaklono i prijateljski gledalo na nove stanovnike Dobruse i Metohije uopste,pogotovu sto su od kolonizatora u Kraljevini Jugoslaviji gajili vrlo negativna secanja.
Kako je vreme prolazilo Dobrusa je sve vise poprimala oblike bosnjackog sela jer je doseljavanje Bosnjaka uveliko trajalo.Pravoslavni Crnogorci su prodavali svoju zemlju odlazeci put Beograda ili Podgorice u centrima gde su bili jos bolji uslovi za zivot i skolovanje svoje dece.Vazno je napomenuti da je prodaja zemlje Bosnjacima bila iskljucivo dobrovoljna i bez ikakvih pritisaka uz obostravno zadovoljstvo kupo-prodavca te da do danasnjeg dana nije zabelezen ni jedan spor ili nesporazum iako mnoga imanja nisu ni do danas prevedena na nove vlasnike.Bosnjaci iz Sandzaka su se ,osim u Dobrusu,doseljavali i u ostalim metohijskim selima i samom gradu Pec tako da je njihov broj neprestano rastao.
Sada kao visenacionalna sredina,Dobrusa,je imala razlicita vremena koja su sa sobom nosila svoja „bremena“.Zivot medju stanovnicima razlicite vere i nacionalnosti u Dobrusi bio je veoma tolerantan,harmonican uz puno medjusobnog razumevanja.Nije zabelezen ni jedan neprijatan incident izmedju Bosnjaka i Crnogoraca,osim sitnih carki na igrankama koje su tipicne i za jednonacionalne sredine,sto se moze uzeti kao primer suzivota.
Mesovitih brakova skoro da i nije bilo (osim par slucajeva),ali su se dobri medjuljudski odnosi potvrdjivali kroz mnogobrojuna kumstva , pobratimstva i druge oblika prijateljstva i medjusobnog uvazavanja.Ovakav odnos je zadrzan i u najtezim trenutcima za dobrusane ,a prijateljske veze su sacuvane do danas iako su Dobrusani raseljeni na sve cetiri strane po cijelome svijetu.U Dobrusi je prije rata na Kosovu zivelo nekoliko Albanskih porodica,ukupni odnosi sa njima i Albancima iz susednih sela su takodje bili korektni.Zabelezeno je nekoliko mesovotih brakova uglavnom gde su se Bosnjake udavale za Albance.
Najbolje vremensko „breme“smatra se da je bilo Titovo doba do pocetka devedesetih proslog vijeka kada je selo dozivelo svoj preporod i brz razvoj u svakom pogledu.
Ne ulazeci u analizu uzroka i pojave razlicitih sovinizama i neofasizma na tlu bivse SFRJ mora se navesti da su ova desavanja (demonstracije na Kosovu 1981,antibirokratska revolucija,ratovi u SFRJ a posebno rat na Kosovu) imala izrazito negativan ucinak na Dobrusu i njene zitelje koji su do ovih pojava ziveli u miru i toleranciji sa svojim sugradjanima razlicite vere i nacionalnosti.Bosnjaci su narocito bili u nezavidnom i teskom polozaju.Nalazili su se, prakticno, izmedju „dvije vatre“.Sa jedne strane morala se postovati Drzavna uprava,Ustav i Zakoni koji su na osnovu njega donoseni,a sa druge strane, postojao je priridni osecaj pravednosti i solidarnosti sa Albanskim zivljem protiv koga je sprovodjen Drzavni teror rezima Slobodana Milosevica od koga jednim dijelom nisi bili izuzeti ni Bosnjaci.
U nedostatku pravih informacija,medjusobnih politickih podjela,radi korumpiranosti vodja bosnjackih politickih partija,nedostatka politicke samosvijesti i procene sopstvenih interesa,Bosnjaci su se cesto dezorijentaciono ponasali gledajuci cas na jednu,cas na drugu stranu zbog cega su ih cesto nazivali „Suncokret“. Ovakvo drzanje je bilo na stetu, pre svega , samih Bosnjaka i njihovih interesa na ovom prostoru.
Posebno stetne i negativne posledice imao je Rat i Agresija na BiH,te genocid koji je vrsen nad Bosnjacima od strane JNA i cetnickih paravojnih formacija iz Srbije i Crne Gore.Veliki deo,pogotovu mladih i obrazovanih ljudi,odlazi iz Dobruse put inostranstva,izbegavajuci torturu i pritisak koju je sprovodio fasisticki rezim Slobodana Milosevica,diskriminisuci Bosnjake u to vreme i tretirajuci ih gore nego sto je to cinio samim Albancima.
Porodice i pojedinci iz Dobruse koji su se ranije iselili u BiH,uzeli su aktivno ucesce u odbrani BiH od Agresije pri cemu su mnogi dali svoje zivote ili su teze ili lakse ranjeni.
Zbog patriotskog i nesebicnog ucesca u odbrani,te dozivljenih gubitaka i prezivljenih strahota rata,ovi Dobrusani uzivaju zasluzen ugled u mjesima gde zive od Travnika preko Tuzle i Zenice do Sarajeva gde su najbrojniji.
Po okoncanju Agresije na BiH i uspostavom mira,a narociti u predvecerje rata na Kosovu
Mnogi Dobrusani odlaze u Sarajevo gde kupuju kuce ili stanove, trajno se nastanjujuci, tako da broj Bosnjaka u samom selu rapidno opada.
Tokom rata na Kosovu,Bosnjake ,uostalom kao i sve druge gradjane Kosova,pogadja strahovita katastrofa i sve strahote koje rat sa sobom nosi.Najveci deo napusta svoja ognjista i udaljava se put Sandzaka,Sarajeva i dalje prema zemljama Evropske Unije
u zbegovima zajedno sa Albancima koje je rezim proteravao sa Kosova.Manji deo,pretezno starijih ljudi i onih koji nisu znali kuda otici,ostaje kod svojih kuca radi cuvanja imovine koju su celog zivota sticali.Po zavrsetku bombardovanje i ulaska NATO snaga na Kosovo,dolazi do drugog velikog talasa iseljavanja ali sada u kolonama sa Crnogorcima u istom pravcu kao i kod prvog iseljenickog talasa.
Dobrusa,kao i ostala okolna sela, stradala je tokom trajanja borbenih dejstava narocito usled aktivnosti odmetnitih albanskih pljackaskih bandi i dejstvom UQK.Osim dve, zapaljene su sve kuce pravoslavnih Srba i Crnogoraca kao i desetak bosnjackih.Kompletna imovina odnesena,ruinirana i unistena bez milosti.Pricaju da je Dobrusa tada bila kao selo aveti.Ovog puta otisli su skoro svi.Cak i oni koji nizu znali gde otici,nekud su otisli.Ostali su samo nemocni starci ,ali i oni drugi , hrabri i odvazni ljudi oko kojih su se okupili retki pojedinci koji su se tu zatekli i koji su spasili selo od daljnjeg unistavanja.Maskirane bande albanskih pljackasa su upadale u napustene kuce pljackajuci i noseci sve sto se moglo uzeti.Gde bi zatekli starce,njih su tukli samarima i terorisali na razne nacine,otimajuci im zadnju paru koja se kod njih eventualno nasla.Pokusali su banditi i na one druge,hrabre i odvazne Dobrusane koji su koliko toliko organizovali svoju odbranu.Tom prilikom su dobili takvu lekciju da im vise nikad nije palo na pamet vrsljanje po Dobrusi,pogotovu ne u tom dijelu sela, jer su zlotvori naucili sta je tvrdo.Napominjem da ovo nije bio generalni odnos Albanaca prema Bosnjacima ,vec djelatnost odmetnitih bandi,koje su terorisale i same Albance.
Kako je NATO i Medjunarodna zajednica preuzimao vlast na Kosovu,tako se narod polako i vracao svojim domovima.Najprije su se vratili ljudi koji su bili sklonjeni u Sandzaku i Sarajevu,tako da u Dobrusi danas ima oko 600 do 700 Bosnjaka.Uprkos svakodnevnom poboljsanju stanja i dobrim i korektnim odnosima sa Albancima,povratak Bosnjaka u Dobrusu je sve redji,a sve je vise prodaje i isticanje na prodaju bosnjacke zemlje i kuca . Dobrusa sada dobija neke nove stanovnike,Albance iz Drenice i iz Albanije.Tako se moze reci da je tendencija iseljavanja Bosnjaka iz Dobruse u punom jeku,tiha i najverovatnije trajna.
Istine radi treba priznati da povrataka u Dobrusu ipak ima,narocito u toku leta,ali to su dolasci onih Dobrusana koji su otisli i nastanili se u Zapadne zemlje, gde su se integrisali u novu sredinu i gde im pokoljenja imaju buducnost.Oni dolaze da obidju ostarele roditelje,posjete i urede grobove predaka,obidju mesto gde su ponikli i proveli mladost. Dolaze da ih zelja mine.Leti Dobrusa ozivi od ovih „turista“,srecu se vozila raznih registracija i cuju se govori djece na razlicitim Evropskim jezicima,jer se djecaci i djevojcice koji su rodjeni i odrasli u inostranstvu mnogo se lakse sporazumevaju ,na tom, nego na maternjem jeziku.Ovo ohrabruje i istovremeno obeshrabruje.Ohrabruju dolasci Dobrusana koji nisu zaboravili i vole svoj kraj,obeshrabruje jezik mladih „Dobrusana,“jer ce verovatno ,uskoro kad odrastu, poci putem jezicko/kulturnog lakseg sporazumevanja ka drugim destinacijama za odmor,a Dobrusu ce mozda imati samo negde u mislima.

SKOLSTVO

U Dobrusi se nalazi Osnovna skola koja je sagradjena izmedju dva svetska rata i gde se pohadja nastava do IV razreda.Ostala cetiri razreda ucenici iz Dobruse pohadjaju u selu Banjica (Ilidza kod Peci), selu Begov Lukavac ili u Djurakovac. Srednju skolu ucenici iz Dobruse pohadjaju u Istok, Pec, gde je inace veliki Skolski centar,a po potrebi ucenici odlazili u Kosovsku Mitrovicu ili Pristinu za ona zanimanja za koja u okolini nisu postojale skolske ustanove.Na fakultete su Dobrusani odlazili uglavnom u Pristinu,a ima i onih koji su svoje studije zavrsavali u Podgorici,Sarajevu i Beogradu.Dobrusana ima razlicitih nivoa obrazovanja od nepismenih do doktora nauka i generala iz sve tri nacionalnosti (Bosnjacke,Crnogorske i Albanske).Dobrusani su zavrsavali razlicite zanate,skole i fakultete.Najprvi prosvetni radnik iz Dobruse je Seho Destanovic koji danas ima preko 35 godina radnog staza u prosveti.

VERA

U samoj Dobrusi ne postoje verski objekti starijeg datuma.Postoji muslimansko i pravoslavno groblje,ali bez bilo kakvih obijekata na njima.Za zadovoljavanje verskih potreba muslimana izgradjena je dzamija u s.Vitomirica gde je vec postojala starija pravoslavna crkva.U Dobrusi se tek posle rata na Kosoovu pocela graditi,a sada dovrsava dzamija za potrebe lokalnog muslimanskog stanovnistva.
U blizoj okolini ,od objekata Islamske kulture nalazi se Alipasina dzamija u Peci,a od pravoslavnih hramova najpoznatiji su Manastir Visoki Decani u Decanima,Pecka Patrijarsija u Peci i Manastir Gorioc u Istoku,koji su prikazani u galeriji slika pored.

RIJEC AUTORA

Pred vama je stranica kojom sam pokusao da vam tekstom i slikom prezentiram jedno od najpoznatijih sela na Kosovu i Metohiji sa bosnjackom vecinom.
Nastala na brzinu, ova prezentacija je pokusaj da se jedno selo predstavi svetu, ali i da odagna nostalgiju kako kod brojnih Dobrusana tako i kod ostalih nasih ljudi rasutih sirom zemaljske kugle,cak do daleke Australije.
Naravno ovo je nezvanicni sajt, a kako su pojedine teme nedovrsene a neke i nezapocete, ostavljeno je prostora za njihovu dopunu ili korekciju, pa ce se svaki vas komentar, primedba, zahtev, molba, uzeti u razmatranje.
Kako nisam bio u samom selu tokom izrade prezentacije, kao jedini izvor informacija, pored sopstvenog secanja mi je posluzila i informacija UNHCR-a o stanju manjina koja se nalazi u internetu.
Uz nadu da sajt nije razocarao i da je"krstarenje" Dobrusom i okolinom bilo prijatno za oko, veliki pozdrav.


O.D. Dobrusky
 

Hadži Izet Osmanović