Sandžak

Geografsko - historijski podaci Sandzaka

Pise: Dr. Rasim Ljajic

Geografsko - historijski podaci
Sandzak je oblast koja se prostire izmedju Srbije, Kosova, Crne Gore i Bosne i Hercegovine, povrsine 8.687 km2.

Administrativno je podijeljen izmedju dvije federalne jedinice SRJ, tako sto Srbiji pripada sest opcina (Novi Pazar, Tutin, Sjenica, Prijepolje, Nova Varos i Priboj), a Crnoj Gori pet (Bijelo Polje, Rozaje, Plav, Pljevlja i Berane). Sandzak je kao "upravna oblast drugog stepena", sve do 1877. godine, bio u sastavu bosanskog pasaluka. Pod tackom 25. Berlinskog ugovora potvrdjen je ostanak Sandzaka u okviru Otomanske imperije, s tim sto je odluceno da u Pljevljima, Prijepolju i Priboju austrijska vojska stacionira svoje snage. U jeku Prvog balkanskog rata, oktobra 1912. godine crnogorska i srpska vojska zauzimaju Sandzak a tada uspostavljena linija razgranicenja dviju armija postaje i granica izmedju Srbije i Crne Gore. Istovremeno, otpocinju procesi masovnih migracija bosnjackog stanovnistva. Preko Luke Bar u Tursku se iz crnogorskog dijela Sandzaka tokom aprila, maja i juna 1914. godine iselilo 16.500 a iz srbijanskog dijela 40.000 lica bosnjacke nacionalnosti. Sredinom pedesetih godina, prema podacima Savjeta za pitanja iseljenika, u Tursku se iz Sandzaka, Kosova i Makedonije iselilo gotovo 200.000 Bosnjaka. Prema popisu iz 1991. godine, u Sandzaku zivi 419.994 stanovnika. Od toga, u dijelu koji je u sastavu Srbije 257.849, a u crnogorskom dijelu 162.000. U oba dijela Sandzaka ukupno zivi 228.448 Bosnjaka i oni cine 54% ukupne sandzacke populacije. Pojedini bosnjacki demografi iznose sumnju u vjerodostojnost ovakvih (zvanicnih) podataka, operirajuci brojkom od 60% Bosnjaka koji zive na ovom prostoru. U svim opcinama u Sandzaku stanovnistvo je etnicki izmijesano. U tri grada u dijelu Sandzaka koji pripada Srbiji (Novi Pazar, Sjenica, Tutin) i u dva koji pripadaju Crnoj Gori (Plav i Rozaje) Bosnjaci cine vecinu. Srbi su vecinsko stanovnistvo u Prijepolju, Priboju, Novoj Varosi, a Crnogorci u Bijelom Polju, Pljevljima i Beranama. Bosnjaci cine 2,5% citave populacije u Srbiji i 14,6% u Crnoj Gori, dok njihov udio u ukupnom stanovnistvu SRJ iznosi 3,2%.